Mijn kwetsbaarheid is bespreekbaar

Promotor: Marc Hellinckx

Deze award richt zich specifiek op projecten die gericht zijn op bespreekbaarheid van psychische problemen waarmee het stigma en taboe doorbroken worden.

Dit zijn de drie genomineerde projecten

Bezoekerscentrum

vzw Pas-Sage

Het bezoekerscentrum werd ingericht door en met ervaringsdeskundigen. Naast een permanente tentoonstelling over de geschiedenis van de psychiatrie en van het OPZ Geel. Ook werd een ruimte ingericht waar ervaringsdeskundigen groepen bezoekers ontvangen. Ze delen met de groep hun herstelverhaal en halen op die manier psychische kwetsbaarheid uit de taboesfeer.

Lees meer

Het bezoekerscentrum van vzw Pas-Sage opende z’n deuren in mei 2015. Het werd opgericht via projectmiddelen van de Koning Boudewijnstichting en met steun van het OPZ Geel. Zo werd het mogelijk dat ervaringsdeskundigen vanaf de start betrokken waren bij de inrichting en de vormgeving van het bezoekerscentrum. Daarnaast kregen ze een gidsopleiding door Janien Prummel, waarbij ze leerden hun herstelverhaal te brengen voor een groep. Groepen van allerlei aard (studenten, verenigingen, teams, patiënten, vriendengroepen, … ) kunnen een bezoek aanvragen. Ze kunnen een keuze maken tussen een historische rondleiding of een rondleiding door ervaringsdeskundigen. De meerderheid van de groepen kiest voor dit laatste. Zij worden ontvangen door ervaringsdeskundigen die hun herstelverhaal brengen en de groep begeleiden. Er is ruimte voor vragen en uitwisseling. De groep krijgt ook informatie over de wijze waarop het bezoekerscentrum tot stand kwam, de gedichten en kunstwerken van cliënten die er tentoongesteld zijn, en de permanente tentoonstelling in de schuur.

De centrale boodschap is dat iedereen psychisch ziek kan worden en dat psychisch kwetsbare mensen ook gewone mensen zijn als u en ik. Er werd een korte film gemaakt over kwetsbaarheid en herstel. De groep ervaringsdeskundige gidsen wordt ondersteund door medewerkers van het OPZ. Twee keer per maand komen ze samen om de bezoeken te plannen, om voorbije bezoeken te bespreken en op die manier samen te leren omgaan met moeilijke situaties die zich hierbij kunnen voordoen.
Een groep (van maximum 20 personen) wordt telkens ontvangen door een duo van ervaringsdeskundigen. De groep betaalt hiervoor 50 euro. Met dit geld kan aan beide ervaringsdeskundigen een vrijwilligersvergoeding van 25 euro betaald worden.
Intussen kwamen al meer dan 4000 bezoekers over de vloer en kregen we tal van lovende reacties.

Wat is het verwachte effect van dit project?

De ervaringsdeskundigen kunnen als gids heel sterk in hun kracht gaan staan. De bezoekers zien hen ook in de eerste plaats als deskundige gidsen ; vervolgens roepen de herstelverhalen vaak herkenning op. Zo komt de boodschap dat iedereen psychisch ziek kan worden goed over. Op die manier worden bezoekers uitgenodigd om ook eigen kwetsbaarheid bespreekbaar te maken en wordt het taboe doorbroken. In een klein wetenschappelijk onderzoek bij 300 leerlingen van het 5e middelbaar uit Geelse scholen, bleek dat een bezoek leidde tot een daling van stigma tav mensen met een psychische kwetsbaarheid.

Welke partners (organisaties of andere relevante actoren) zijn betrokken in dit project?

Het bezoekerscentrum is een project van vzw Pas-Sage. Het Openbaar Psychiatrisch Zorgcentrum (OPZ) Geel ondersteunt het project door het beschikbaar stellen van de gebouwen, logistieke ondersteuning en de inzet van 3 medewerkers. De stad Geel ondersteunde het project door financiering te voorzien om leerlingen van het 5e middelbaar van de Geelse secundaire scholen op bezoek te laten komen. Dit resulteerde in een structurele samenwerking met de Sint-Maria school van Kogeka Geel, die jaarlijks hun 5e jaars terug op bezoek komen.

Ook met de opleiding ergotherapie van de Thomas More hogeschool is er een structurele samenwerking. Verder staat het bezoekerscentrum open voor alle soorten van groepen: verenigingen, teams van gezondheidswerkers, gepensioneerden, studenten,…

Hoe wordt de expertise en de ervaringsdeskundigheid van de patiënten benut in dit project?

Het bezoekerscentrum staat of valt met de ervaringsdeskundigen. Zij werken als vrijwillige gidsen en helpen mee bij de praktische organisatie van de bezoeken. Als gids vertellen ze over de realisatie van het bezoekerscentrum en over wat er te zien is (kunsttentoonstelling, permanente tentoonstelling), en het belangrijkste: hun herstelverhaal. Een herkenbaar, hoopvol verhaal dat ook de bezoeker kan overkomen!

De ervaringsdeskundigen vormen bovendien een hechte, hartelijke groep. Er is vertrouwen gegroeid, waardoor er uitwisseling mogelijk is over situaties die ze tegenkomen met groepen, maar ook over wat het vertellen van het herstelverhaal en reacties daarop bij henzelf losmaakt.

Lessons learned

Wat we leerden in de voorbije 3 jaar:
Het is belangrijk om te investeren in het vormen van een hechte groep en om voortdurend nieuwe gidsen te zoeken en op te leiden. De aanvragen komen met pieken en dalen. Zeker tijdens piekmomenten is het belangrijk dat ieder goed z’n grenzen bewaakt zodat het haalbaar blijft. Desnoods wordt aan een groep voorgesteld om het bezoek een tijdje uit te stellen. Het is niet nodig om te investeren in publiciteit. Heel wat groepen komen terug en verder volstaat mond-aan-mond reclame van tevreden bezoekers.

Kernboodschap voor anderen:

De ervaringsdeskundige gidsen in het bezoekerscentrum van vzw Pas-Sage in Geel, slagen erin het taboe rond psychische kwetsbaarheid te doorbreken! Als gids staan ze enerzijds sterk in hun kracht, en stellen ze zich anderzijds kwetsbaar op door hun herstelverhaal te brengen. Op die manier wordt voor het publiek duidelijk dat een psychische kwetsbaarheid iedereen kan overkomen. Zo helpen de ervaringsdeskundigen een breed draagvlak te creëren voor psychische kwetsbaarheid en voor psychiatrische zorg.

Project MIS-verstand

Beschut Wonen Brugge

MIS-verstand heeft als doelstelling krachten en talenten van mensen met een psychische kwetsbaarheid in de verf te zetten. Via tal van activiteiten willen we een positief verhaal brengen, en dat op ‘gewone’ locaties middenin de stad. MIS-verstand beoogt bijgevolg maatschappelijke destigmatisering, taboedoorbreking en het bespreekbaar maken van psychische kwetsbaarheid.

Lees meer

MIS-verstand is een samenwerkingsinitiatief, opgestart vanuit Beschut Wonen Brugge en PZ Onzelievevrouw. Naast actieve doelgroepparticipatie van cliënten en ervaringsdeskundigen, streven we naar een intense samenwerking met tal van partners, al dan niet gelieerd aan de GGZ (onderwijs, cultuur, algemene gezondheidszorg, jongerenwelzijn, …). Doorheen het jaar en in het bijzonder tijdens de tiendaagse van de Geestelijke Gezondheid zet het project MIS-verstand zich in om een positief verhaal naar buiten te brengen, een verhaal van ‘samen geestig gezond’ (onze baseline), van positieve beeldvorming en veerkracht. Aan de hand van een goed gevuld programma treden we onder andere naar buiten met artistieke talenten, muzikale kwaliteiten en ervaringsdeskundigheid. Alle activiteiten vinden plaats op gewone locaties, plaatsen die verbinding maken en het wij-zij-denken overstijgen.

Een greep uit het programma van de voorbije jaren: een flasmob op de Markt en in het station van Brugge, outsider kunst op verschillende reguliere locaties, thematische wandelingen onder leiding van ervaringsdeskundigen, optreden van de Milky Way Monkeys (een muziekgroep bestaande uit cliënten, ervaringsdeskundigen en hulpverleners), … Vorig jaar werd in samenwerking met Warme Stad Brugge een Awarenessday georganiseerd, met extra focus op geestelijke gezondheid bij jongeren.

MIS-verstand is ondertussen aan zijn vierde editie toe en zette anno 2018 in op het ruim bespreekbaar maken van psychische problemen. We bouwden ‘de Brugsche Picknicktafel’ middenin de Brugse binnenstad! Als forum werd ingespeeld op ‘De Triënnale’, een kunstparcours met wereldfaam dat op heel wat bezoekers en media-aandacht kon rekenen. In nauwe samenwerking met de organisatoren van de Triënnale staken cliënten/ervaringsdeskundigen, begeleid vanuit verschillende voorzieningen, samen de handen uit de mouwen en bouwden eigenhandig een dertig meter lange, gastvrije tafel met als motto: ‘MIS-verstand nodigt uit! Een plek waar ontmoeten delen wordt’. Deze pop-up ontmoetingsplek was voor iedereen toegankelijk: verenigingen, GGZ-instanties, jeugdbewegingen, … maar ook de toevallige passant, de nieuwsgierige Bruggeling of bezoekers van het Triënnale-parcours, konden aanschuiven voor een eenvoudige picknick of een goed gesprek. Om psychische kwetsbaarheid bespreekbaar te maken voorzag MIS-verstand tal van pancartes . Daarnaast spande de organisatie van de Triënnale zich vanuit een constructief samenwerkingsverband maximaal in om het bestaan van deze gastvrije tafel te promoten. Zo werden we opgenomen in de ‘Inspired by Triënnale’-brochure, kreeg ons openingsevenement ruime media-aandacht en werden we gepromoot op sociale media. Op die manier werd een zeer groot publiek bereikt, verdergaand dan cliënten, sympathisanten of professionelen die reeds voeling hebben met geestelijke gezondheid.

De specifieke locatie van de Brugsche picknicktafel zorgde ervoor dat psychische kwetsbaarheid ook bespreekbaar werd gemaakt bij heel wat jongeren. Langs het Triënnale-parcours vonden we een scholengemeenschap bereid om hun speelplaats gedurende de zomermaanden open te stellen voor het grote publiek. Het sterke geloof van de directie in de vormende waarde van ons project, zorgde ervoor dat we onze gastvrije tafel op deze locatie konden construeren. Het werd een boeiende wisselwerking tussen onderwijs en geestelijke gezondheidszorg. Zowel leerlingen, leerkrachten als ouders werden uitvoerig geïnformeerd over de missie en de werking van het project MIS-verstand. Op die manier zetten we opnieuw een flinke stap verder richting taboe-doorbreking in de Brugse regio.

Wat is het verwachte effect van dit project?

MIS-verstand zet in op destigmatisering en wil zo gedragsverandering in de samenleving bewerkstelligen. De maatschappelijke impact is echter moeilijk te meten. De explosieve groei van ons project wordt dan ook als belangrijkste effect gezien. MIS-verstand is eerder kleinschalig opgestart met een beperkt aantal activiteiten zonder veel mediabelangstelling. De betrokken partners waren hoofdzakelijk partners met een sterke affiniteit voor de doelgroep. Op vandaag kent het project een sterk kernteam met ervaringsdeskundigen en worden (ambitieuze) activiteiten verspreid over het ganse jaar. Persbelangstelling en sociale media zorgen voor de nodige ruchtbaarheid. Het partnerschip werd aanzienlijk verruimd met partners uit het reguliere circuit.

Welke partners (organisaties of andere relevante actoren) zijn betrokken in dit project?

Project MIS-verstand is een samenwerkingsinitiatief vanuit de geestelijke gezondheidszorg, waarbij vzw Beschut Wonen Brugge en het PZ Onzelievevrouw een trekkende alsook coördinerende rol op zich nemen. Volgende partners engageerden zich actief als partner van het project MIS-verstand:
– Activiteitencentrum De Gempersteeg
– Ontmoetingscentrum De Klaver – 4Veld
– Arbeidszorg De Klus Beernem
– PC Sint-Amandus
– Ontmoetingshuis De ONT-moeting
– Revalidatiecentrum Inghelburgh
– Inloophuis ‘t Sas
– Kunstatelier Ardéfoo
– Sociaal restaurant Pas Partout
– Vzw Speling (inclusie theatergezelschap)
– Artotheek De Kade
– Raad van Bestuur, directie en leerkrachten van vzw Sint-Leo Hemelsdaele
– ZoWe verpleegkunde campus Brugge
– CM Brugge
– Gezondheidsbib CM Brugge
– Lokaal Gezondheidsoverleg Brugge-Oostende Vzw
– JAC Brugge
– CLB Brugge
– Hoofdbibliotheek Biekorf Brugge en Bib Beernem
– Buurtwerking Sanderkwartier
– Brugs Foodlab
– Soc kruidenier De KABA
– Ontmoetings-en welzijnscentrum Hof van Watervliet
– Vormingplus regio Brugge
– De ijshoeve, Damme
– Drukkerij Vande Broele Production
– Vzw Oranje
– Wallenius Wilhelmsen Logistics
– Werkgroep/organisatie/coördinatie Warme Stad Brugge
– Werkgroep/organisatie/coördinatie Triënnale 2018
– Werkgroep ‘Vierkant tegen eenzaamheid’
– Eventmanagement Plantentuin Meise
– Burgemeester en schepencollege Stad Brugge

Daarnaast konden we rekenen op heel wat occasionele partners zoals de directie van het station van Brugge, de Brugse horeca, kringwinkels, enz. Via de website van de stad Brugge werd de Brugsche picknicktafel sterk gepromoot en kon een oproep gelanceerd worden naar eventuele vrijwilligers. Via deze weg meldden zich een aantal particulieren aan, die bereid waren om te helpen met de opbouw van de tafel.

Hoe wordt de expertise en de ervaringsdeskundigheid van de patiënten benut in dit project?

MIS-verstand beoogt maximale participatie van cliënten en ervaringsdeskundigen. Het kernteam van het project heeft een ervaringsdeskundige die onder een wettelijk statuut participeert en in alle uitvoeringsfasen betrokken wordt, als evenwaardige collega met dito medezeggenschap en beslissingsrecht. We hanteren de doelstelling cliënten niet louter in een uitvoerende rol te positioneren, maar stimuleren en ondersteunen eveneens in het mee ‘denken’ en mee ‘creëren’. Een voorbeeld hiervan is het ontwikkelen van ons MIS-verstand logo, als zijnde ons visitekaartje en een significante impressie naar de buitenwereld toe. Dit kreeg vorm en werd onderbouwd vanuit een creativiteitstechniek en thema-associatie door gebruikers van de GGZ.

Lessons learned

Denk ambitieus, brainstorm out of the box, durf te ‘gluren bij de buren’, denk breed om uiteindelijk te landen bij een haalbaar en realistisch plan. Een gemeenschappelijke visie en ambitie binnen het (kern)team is van kapitaal belang om het beoogde doel te realiseren. Verlaat je eiland, durf te vragen: voor de picknicktafel werden we ondersteund door de wereldrecordhouder ‘langste picknicktafel’ (Meise). Ook de organisatie van de Triënnale was ons project (buiten onze verwachting) ontzettend goed gezind. Een goede voorbereiding en een gefundeerde aanpak zorgt voor een professionele en geloofwaardige indruk. Belangrijk bij de zoektocht naar nieuwe partners.

Kernboodschap voor anderen:

Vanuit de geestelijke gezondheidszorg kan een positief verhaal naar buiten gebracht worden. Het in de verf zetten van krachten en talenten brengt verschillende werelden samen, brengt mensen samen met allerlei achtergronden en standpunten. Kernboodschap is een ruime focus aan te nemen, de maatschappij in zijn geheel proberen aan te spreken en niet enkel te opteren voor evidente, voor de hand liggende (GGZ-)partners om een project op poten te zetten. We geloven erin dat deze ruime focus toenemende aandacht en alertheid vestigt op psychische kwetsbaarheid. Psychische kwetsbaarheid is immers geen marginaal gegeven, niemand is hiervoor gevrijwaard. We streven dan ook naar het meebouwen aan een ‘open mind’, een correcte visie op GGZ, en dit vanuit een breed perspectief, met aandacht voor politiek, cultuur, onderwijs, … als significante actoren binnen deze boeiende queeste.

Out of My Box

PC Sint-Hiëronymus Sint-Niklaas

Out of My Box wil:
– het bespreekbaar maken van (algemene) geestelijke gezondheid met behulp van muziek en persoonlijke verhalen
– de drempel tussen de GGZ en de maatschappij verlagen
– onze ervaringsdeskundigheid inzetten als inspiratie voor anderen (binnen en buiten GGZ)

Lees meer

Out of My Box is een muziekband van mensen die op een of andere manier een link hebben met PC Sint-Hiëronymus (professionals, (ex-)cliënten, externe partners,…). Wie precies wie is, wordt verder niet gecommuniceerd met de buitenwereld – dat doet er immers niet toe. Het primaire doel is het doorbreken van het stigma rond psychische kwetsbaarheid en daar kan nu net ieder van ons mee te maken krijgen.

We treden op op allerlei evenementen en podia. Soms met covers, maar vaak met eigen nummers die we maakten op basis van ervaringsverhalen. Dit leidde in 2017 tot ons eerste album ‘This is us!’. Want ja, dit zijn wij gewoon!

Vaak springen we ook enthousiast op andere (zij)projecten. Zo brachten we op 10 oktober (!) 2015 onze eigen muziektheatervoorstelling ‘NIET GEK ver van mijn bed!?’ i.s.m. Harmonie Kastel. In maart 2017 stonden we in het voorprogramma van ‘Special art festival live’ van de bands Walrus, Hooverphonic, Rick De Leeuw, Frank Vander Linden, Jasper Steverlinck, en Eriksson Delcroix. Op 10 oktober (!) 2017 werkten we mee de muziek- en theatervoorstelling ‘Gelukshormoon III’ uit over geestelijke gezondheidsproblemen.

Weinigen in de band hebben een muzikale (voor)opleiding. Het begint met een goesting om deel te nemen, het bekijken van ieders talent en mogelijke bijdrage, en daarna: gewoon gaan en doen!

Waar de dagelijkste sturing van OOMB bij de start (2013) vooral in handen van professionals lag, ligt de dagelijkse werking vandaag bij een werkgroep van 10 bandleden. Dit legt de verantwoordelijkheid bij de groep zelf, maar ondersteunt ook onze identiteit.

Wat is het verwachte effect van dit project?

Een plaats bieden voor wie met behulp van muziek iets wil doen met zijn/haar verhaal en ervaringen. Op een projectmatige en professionele manier streven naar de ontketening van een beweging waarbij het taboe rond GGZ wordt doorbroken, maar het ook te kenteren tot een meer positieve beeldvorming. Normaliseren en bespreekbaar maken.

Welke partners (organisaties of andere relevante actoren) zijn betrokken in dit project?

In de band zitten ook professionals van andere GGZ-organisaties. Lokaal (regio Sint-Niklaas) zijn we al goed ingeburgerd in de niet-GGZ-wereld en nemen we deel aan allerlei projecten en evenementen. Dit leverde ons bv. de Cultuurprijs Sint-Niklaas 2016 op, jaarlijkse deelname aan stadsfestival Villa Pace,… (zie ook bij beschrijving project). Binnen de GGZ-wereld treden we vaak op, lokaal en bovenlokaal (bv. voorprogramma Brenda Froyen, Te Gek!?, Vlaamse Hersteldagen, Vlaamse SRH-coachdag,…). Iedereen die met ons wil samenwerken, beluisteren wij. We werken dan samen iets op ieders maat uit (optreden, workshop, theatervoorstelling, voordracht,…).

Hoe wordt de expertise en de ervaringsdeskundigheid van de patiënten benut in dit project?

‘Patiënten’ bestaan niet in OOMB, want dat is net stigmatiserend! Ieders verhaal of bijdrage kan leiden tot een nieuw nummer, ze worden gebracht in workshops (bv. scholen), geven de verhaallijnen van een eigen theatervoorstelling, … De ervaringsverhalen zijn dus de kern van het bestaan en de ontwikkeling van OOMB.

Iedereen is echter gelijk, en even kwetsbaar. Zo kan het zijn dat de algemeen directeur, eveneens bandlid, zijn eigen ervaringen toelicht tijdens een OOMB-workshop en het publiek absoluut geen idee heeft dat hij een professional is.

Lessons learned:

Muziek maken met zo’n breed scala aan mensen met verschillende contexten, is een heel boeiende en avontuurlijke reis. Op onze (tour)weg naar onze verschillende projecten maken we van alles mee. Wat we doorheen de jaren leerden:
– Elke persoon heeft op de één of andere manier talent
– Samenwerken met kwetsbare mensen maakt dat we natuurlijk soms ingrijpende gebeurtenissen meemaken. Maar de samenstelling van de groep en de gelijkwaardige sfeer die heerst, maakt de groep heel veerkrachtig. Deze gebeurtenissen leiden trouwens dan weer tot een nieuw nummer of project.
– Problemen lossen we op door ‘out of the box’ te denken. Ze worden aangepakt in groep, wat zorgt voor meer samenhorigheid.

Kernboodschap voor anderen:

Onze leuze is steeds: gewóón doen en gewoon dóén! We zijn allen mensen en bondgenoten in de strijd tegen het taboe rond geestelijke gezondheid.