Mijn risico wordt vroeger gedetecteerd

Logo Vlaamse Jeugdraad

Promotor: Alexandra Smarandescu
Deze award wordt uitgereikt samen met de Vlaamse Jeugdraad.

We lauweren graag projecten in de GGZ die specifiek inzetten op het laagdrempelig en preventief ondersteunen van jongeren die het (even) moeilijk hebben, alsook initiatieven/tools/projecten die inzetten op het vroeger detecteren, signaleren en doorverwijzen van kwetsbare jongeren met psychische moeilijkheden. Voor ons is het raakpunt en samenwerking met belangrijke brugfiguren uit het jeugdwerk of andere sectoren belangrijk.

Dit zijn de drie genomineerde projecten

TEJO Vlaanderen vzw

TEJO

TEJO streeft ernaar dat ALLE jongeren tussen 10 en 20 jaar toegang krijgen tot therapeutische hulp, gratis, anoniem, op een bereikbare plaats, in een warme omgeving en vooral onmiddellijk, wanneer zij er nood aan hebben, om zo hun persoonlijk welzijn te vergroten en te versterken.

Lees meer

TEJO biedt in Vlaanderen laagdrempelige, therapeutische ondersteuning aan jongeren tussen 10 en 20 jaar, kortdurend, onmiddellijk, anoniem, en gratis.

De dienstverlening gebeurt door professionele therapeuten en onthaalmedewerkers op vrijwillige basis. De therapie heeft als hoofddoelstelling de jongeren te deblokkeren en hen opnieuw in hun kracht te zetten. Op die manier komt TEJO preventief tegemoet aan dringende hulpvragen zodat de probleemsituatie niet verder escaleert en de jongeren in een vroeg stadium geholpen worden. TEJO draagt hiermee bij tot het oplossen van de lange wachtlijsten die er heersen in de gezondheidszorg voor jongeren.

We ontvangen alle jongeren tussen 10 en 20 jaar ongeacht hun cultuur, taal, religie, huidskleur, geaardheid, 65% daarvan zijn meisjes, 35% zijn jongens. Per leeftijdscategorie merken we dat 65% zich bevindt tussen 13 en 17 jaar, 25% is ouder dan 18 jaar en 10% is jonger dan 13. We ontmoeten jongeren van diverse origine, 20% is buiten België geboren.

TEJO staat open voor een ruim spectrum van psychische problemen. De meeste voorkomende zijn van relationele aard, maar ook depressie, een negatief zelfbeeld, (levens)stress, automutilatie, rouwverwerking, (vecht)scheidingen, suïcidegedachten, angst enz. Onze hoofdactiviteit is individuele therapie. Elke jongere krijgt een vaste professionele therapeut die werkt op vrijwillige basis. Ze ontmoeten elkaar één keer per week of één keer per twee weken. Vanaf het eerste gesprek gaat de therapie van start, we stellen geen diagnoses. De therapeuten werken kortdurend (+/- 10 gesprekken) vanuit hun eigen therapeutisch denkkader. Indien nodig verwijzen we door naar een tweede- of derdelijns voorziening, maar de jongeren blijven bij ons tot ze daar terechtkunnen. Daarnaast bieden we ook groepstherapie aan jongeren tussen 18 en 22 jaar in een besloten groep van max. 10 jongeren. Ze leren er vooral zichzelf te zijn en te tonen, zich in te leven in de anderen, hen te aanvaarden en te vertrouwen.

Vanuit onze signaalfunctie wil TEJO de aandacht vestigen op een attitudebewustwording in de omgang met jongeren met meer ruimte en positieve aandacht voor hen. We willen vorm geven aan een sociale beweging die, in dialoog met de andere actoren uit de jeugdhulpverlening, de juiste omstandigheden creëert waarin jongeren zich kunnen ontplooien tot gezonde volwassenen.

TEJO is opgericht door Ingrid De Jonghe. Het eerste TEJO-huis opende zijn deuren op 13 maart 2010 in het centrum van Antwerpen. Ondertussen zijn er 13 TEJO-huizen in Vlaanderen: Antwerpen, Ronse, Gent, Mechelen, Turnhout, Lier, Kortrijk, Brugge, Brasschaat, Schoten, Oostende, Roeselare, Ieper en opstartende initiatieven in Brussel, Leuven en Hasselt. In het voorjaar van 2018 opende het eerste TEJO-huis in Nederland in Goes. Sinds 9 mei 2018 is er een overkoepelende vzw TEJO Vlaanderen opgericht. We ontmoeten elkaar maandelijks in het TEJO-Forum. We werken met ongeveer 450 vrijwilligers. We ondersteunen hen met intervisie, supervisie en aangepaste opleidingen. In 2017 hebben we 1800 nieuwe jongeren geholpen en het aantal blijft stijgen.

Lessons learned:

Het aantal jongeren dat nood heeft aan psychische hulpverlening blijft stijgen. De problematieken die bij TEJO terechtkomen worden alsmaar groter en horen dikwijls thuis in de tweede- of derdelijns hulpverlening waar er een sterk tekort is aan capaciteit. Alle TEJO-huizen ontstaan organisch door een groep mensen die merken dat er nood aan is in hun stad en vanuit de overtuiging de jongeren onmiddellijk geholpen moeten worden. Het aantal jongeren ouder dan 18 blijft stijgen. Sommige jongeren die een aantal jaar geleden bij ons terechtkwamen en geen zin meer hadden in het leven, zijn nu sterke jongvolwassenen geworden.

Kernboodschap voor anderen:

Alle jongeren hebben RECHT op hulpverlening op het moment dat zij er nood aan hebben, zonder toestemming van de ouders. Ze moeten onmiddellijk, anoniem en gratis, op een voor hen bereikbare plaats kunnen geholpen worden.

VRINT

UPCKULeuven

Met Vrint trachten we jongeren en jongvolwassenen met een psychotische kwetsbaarheid zo vroeg mogelijk te bereiken en te behandelen, om de impact van de psychotische episode te verminderen, herval te vermijden en het lijden van patiënten en hun omgeving te reduceren.

Lees meer

Vrint is een ambulante werking die tracht hulp te bieden aan jongeren en jongvolwassenen tussen 15 en 35 jaar waarbij een vermoeden van een psychotische kwetsbaarheid aanwezig is. We gaan uit van een dimensionele kijk op psychose waarbij een psychotische aandoening zich ontwikkelt vanuit de normaliteit. Hoewel we niet blind zijn voor de mogelijks ingrijpende gevolgen van een psychotische episode, trachten we een meer hoopvol discours neer te zetten, waarbij we de mogelijkheden tot persoonlijke groei in de verf zetten.

We trachten hiertoe een laagdrempelige werking op te zetten waar we inzetten op de kwaliteit van de relatie. Het is niet zelden het afbrokkelen van het sociale netwerk bij psychose dat de meeste lijdensdruk met zich meebrengt. Het is voor ons dan ook belangrijk het herstel van deze verbindingen te ondersteunen door in eerste instantie zelf een contact aan te bieden dat gekenmerkt wordt door authenticiteit, continuïteit en veiligheid.

De begeleiding van psychose dient op maat te zijn. Het is belangrijk de verschillende middelen die we hebben, flexibel te kunnen inzetten. Zo kunnen we steunen op verschillende disciplines en werkvormen. Hoewel we een relatief klein team zijn beschikken we over psychiaters, psychologen, verpleegkundigen en een maatschappelijk werker en bieden deze individuele sessies aan (ondersteunend, therapeutisch of diagnostisch), gezinsgesprekken of groepssessies. De familiegroep willen we hierbij even extra in de schijnwerpers zetten. Hier komen verschillende families samen om te spreken over psychose binnen de familie. We merken dat dit spreken een normaliserend effect heeft en dat families een grote openheid tonen om zaken van elkaar te leren.

Het uitbouwen van een goed netwerk is onontbeerlijk om deze jongeren tijdig te bereiken. Goede contacten met lokale partners is belangrijk. We streven er naar om wijkgezondheidscentra, CLB’s, het CAW/JAC, sociaal-culturele organisaties, enz. te sensibiliseren rond psychose en een laagdrempelig aanspreekpunt te vormen voor hen.

Ten slotte willen we nog even het plan vermelden dat de aanleiding vormde om deel te nemen aan de open minds award. Door op een laagdrempelige, hoopvolle en waarderende manier te spreken met jongeren met een psychose en hun familie, trachten we ons steentje bij te dragen tot een vermindering van het stigma dat nog steeds sterk aanwezig is rond deze psychiatrische aandoeningen. Momenteel zijn we financiering aan het zoeken voor een boek waarin we mensen uit onze doelgroep aan het woord laten, afwisselend met hulpverleners die hun ervaringen delen. Hiermee willen we toekomstige patiënten extra houvast geven door hun ervaringen te verbinden met verhalen van andere mensen, alsook het breder bespreekbaar maken van het gevoelige thema van psychische kwetsbaarheid.

Lessons learned:

Het aangaan van de band met de jongeren met een psychotische kwetsbaarheid vraagt geduld en kan enkel op een niet invasieve manier met veel respect voor de eigenheid van de kwetsbare persoon. Het is belangrijk dat ondertussen de angsten en bezorgdheden van de familie worden gedragen. Wij zijn erg blij dat we hierin niet gehinderd worden door de leeftijdsgrens van 18 jaar, die voor vele jongeren een breuk in het hulpverleningstraject betekent.

Kernboodschap voor anderen:

Door te blijven spreken met de mensen met een psychose, ontdek je vroeg of laat de betekenis en de logica in het gedrag dat door iedereen als vreemd wordt bestempeld. In dit herontdekken van de gemeenschappelijkheid ligt de basis voor het restaureren van de verbindingen en het herstel.

Speak Up, Speak Out!

CGG Largo

“Speak Up, Speak Out!” zet in op het vroegtijdig detecteren van psychische problemen bij jongeren door de schoolse context van de jongeren alert te maken voor signalen en bezorgdheden bespreekbaar te maken (SPEAK UP) en door de jongeren te sensibiliseren om meer te praten over gedachten en gevoelens (SPEAK OUT).

Lees meer

We zetten in op drie preventieprogramma’s in de schoolcontext van de jongeren. Deze drie programma’s zijn gebaseerd op het Europees SEYLE-onderzoek en omvatten ten eerste een gatekeepertraining. Deze training is voor sleutelfiguren, leerkrachten, opvoeders en leerlingbegeleiders om hen in het detecteren van signalen, het bespreekbaar stellen en het doorverwijzen naar gepaste hulpverlening te versterken.

Ten tweede is er de workshop voor jongeren binnen de klascontext. De bedoeling is dat jongeren zich bewust zijn van het belang van geestelijke gezondheid en signalen kunnen herkennen bij zichzelf of bij anderen en gemotiveerd worden om hulp te zoeken wanneer het moeilijk gaat. Na de workshop kunnen zij een gesprek aanvragen met een gesprekspartner naar keuze (leerlingbegeleider, CAW, CLB, CGG…).

Tenslotte is er de screening van de jongeren aan de hand van een vragenlijst (Veerkrachtschaal VKK15; M. Portzky). Dit is een anonieme vragenlijst en geeft informatie over de veerkracht, de psychische kwetsbaarheid en het suïciderisico van de jongeren. De basismeting wordt afgenomen vóór de workshop. De tweede meting, i.e. de effectmeting, neemt minimum twee maanden na de workshop plaats. Op deze manier bekijken we het effect van de gatekeepertraining en de workshop op de geestelijke gezondheid van de jongeren.

Het pilootproject “Speak Up, Speak Out!” ging reeds in zes secundaire scholen te Ieper door (3e graad ASO, TSO, BSO), omdat er in de West-Vlaamse context voor die leeftijd een hiaat in het preventieaanbod wordt opgemerkt en er hoge suïcidecijfers zijn in de regio.

Lessons learned:

Door de gatekeepertraining voelde de schoolcontext zich meer in staat om een gesprek aan te knopen met een leerling die niet goed in zijn/haar vel zit.

Na de workshop wist ongeveer 80% van de leerlingen beter waar ze terecht kunnen als ze zich niet goed in hun vel voelen. 13 jongeren (2%) hebben na de workshop een gesprek aangevraagd bij een hulpverlener.

We meten het effect van deze interventies door de screening van het mentaal welbevinden van de jongeren voor en na de interventies met elkaar te vergelijken. De resultaten van deze effectmeting verwachten we in september.

Kernboodschap voor anderen:

“Speak Up, Speak Out!” is een pilootproject gebaseerd op het onderzoeksproject ‘SEYLE’ dat inzet op het vroegtijdig detecteren van psychische problemen bij jongeren uit de derde graad secundair onderwijs te Ieper. Via workshops en training worden signaaldetectie en het bespreekbaar maken bij sleutelfiguren, vrienden als ook de jongere zelf versterkt. Door screening aan de workshops te koppelen worden psychische kwetsbaarheden gedetecteerd en kunnen we verdere hulpverlening aanbieden.