Mijn zorg is betekenisvol

Promotor: Prof. dr. Inez Germeys

Deze award richt zich op projecten en innovaties die een duurzame verbetering van kwaliteit van geestelijke gezondheidszorg nastreven door een verbetering van de zorgpraktijk. De projecten moeten ook betekenisvol zijn voor patiënten en hun context. Patiënten en hun context dienen maximaal betrokken te worden in deze innovaties.

Winnaars

Op weg met ‘Open Dialogue’

Zorgcircuit Pyschose Noord-West-Vlaanderen

Geïnspireerd door de Finse ‘Open Dialogue’-benadering van prof. Seikkula willen we zijn innovatieve praktijk vertalen naar en implementeren in onze regionale context. Daarvoor willen we zowel onze hulpverleningsmethodiek als het systeem van zorgorganisatie ingrijpend veranderen. Met die benadering willen we de actuele hervormingen in de GGZ kwalitatief helpen waarmaken.

Lees meer

De ‘Open Dialogue’-benadering steunt op 30 jaar internationaal praktijkonderzoek en wordt gekenmerkt door 7 belangrijke kernprincipes:
– onmiddellijke hulp (reactie binnen de 24u na het eerste contact);
– sociaal netwerkperspectief (het sociale netwerk van de patiënt wordt in kaart gebracht en alle relevante personen worden in de dialoog betrokken);
– flexibiliteit en mobiliteit (hulpverleners stellen zich in op de veranderende noden van de patiënt en zijn omgeving en idealiter vindt een OD-gesprek plaats in de thuiscontext);
– verantwoordelijkheid (de eerst gecontacteerde hulpverlener organiseert de eerste ontmoeting met de patiënt, de familie en andere naastbetrokkenen);
– psychologische continuïteit (een geïntegreerd team bestaande uit alle noodzakelijke disciplines en specialisaties werkt zo lang als nodig door met de patiënt en de familie);
– tolerantie van onzekerheid (open luisteren en samen zoeken staan centraal zonder dat de agenda en de uitkomst van een gesprek vooraf vastliggen);
– dialogisch werken (het creëren van een dialogische omgeving waarin zeer respectvol naar alle ervaringen en perspectieven wordt geluisterd in de zoektocht om de situatie beter te begrijpen, met integratie van ‘reflecting-team’-methode).

Procesverloop en actieplan:
– 1ste Congres & Masterclass: 21 & 22 april 2016 (met prof. Jaakko Seikkula en bijdragen van prof. Stijn Vanheule, dr. Ludi Van Bouwel, Ingrid Lammerant en Henk-Willem Klaassen);
– Opstart Open Dialogue Academie: vanaf juni 2016 (met enerzijds een leesgroep voor verdere studie en verdieping onder begeleiding van prof. Stijn Vanheule en anderzijds een intervisiegroep voor de uitwisseling van eerste OD-praktijkervaringen);
– 2de Congres: 19 & 20 oktober 2017 (plenair gedeelte met prof. Seikkula en prof. Vanheule / workshops met Jim Wilson (UK), Nina Saarinen (IT), Wilma Boevink (NL), Helle Vase Sǿrensen en Dorte Elleby (DK) / masterclass voor artsen / masterclass voor leden OD-Academie, ‘meet & greet’ voor beleidsverantwoordelijken);
– Opstart en 1ste ervaringsopbouw met OD-gesprekken (vanaf november 2017 in Mobiel VroegInterventieteam Psychose en de afdelingen psychosezorg van PZ Onzelievevrouw en PC Sint-Amandus);
– Eerste vertaling Deens draaiboek ‘Open Dialogue’ (stappen in planning en verloop OD-gesprekken telkens concreet gelinkt aan de 7 OD-kernprincipes);
– SWOT-analyse m.b.t. randvoorwaarden: 14 juni 2018 (met regionale genodigden onder begeleiding van Dorte Elleby en Sune Kragelund (DK));
– Reflectiedag voor beleidsverantwoordelijken, leidinggevenden en OD-facilitatoren op basis van de uitgevoerde SWOT-analyse: 12 oktober 2018 (onder begeleiding van Nick Putman (UK));
– Deelname aan de Founding Meeting of the Open Dialogue Trainers Network te Helsinki, Finland : 14-16 september 2018;
– Vanuit de Open Dialogue Academie: ontwikkeling van een hoogkwalitatieve, meerdaagse basisopleiding Open Dialogue (met 8 dagen basisopleiding systeemtheoretisch denken en werken voor niet-psychotherapeutisch geschoolde hulpverleners (start 1ste cyclus voorjaar 2019) + 12 dagen dialogisch werken en ‘Open Dialogue’-benadering voor een gemengde groep van psychotherapeutisch en niet-psychotherapeutisch opgeleide hulpverleners van het zorgcircuit psychose (start 1ste cyclus najaar 2019)).
– Tussentijdse internationale uitwisseling/counseling met OD-experten.

Aansturing en opvolging van het project:
– Sinds 2015 is een kernteam actief binnen de Stuurgroep van het Zorgcircuit Psychose voor de coördinatie van OD-initiatieven.
– De OD-implementatiefase vereist sterke intensifiëring van de verdere sturing, ondersteuning en opvolging.

Voor meer info zie: http://www.verbindendsprekenmetpsychose.com/verder-met-open-dialogue.html

Hoe draagt dit project concreet bij tot de verbetering van zorg?

Alle relevante betrokkenen participeren vanaf de start. Alles dat verband houdt met probleemverkenning, betekenisgeving, beslissingen en planning van de behandeling wordt open besproken in aanwezigheid van iedereen. Het doel is een gemeenschappelijke taal te ontwikkelen voor ervaringen die tot nu toe nog geen woorden kregen. Dit werkt erg verbindend en krachtgevend. Dit ontdekkend spreken en luisteren, zorgt ervoor dat elke participant zich echt gehoord weet en er onderling meer begrip, tolerantie, meevoelen en meeleven met de ander ontstaat.

Het voorzien van onmiddellijke hulp zoveel als mogelijk in de thuisomgeving kan ziekenhuisopname voorkomen. Het is belangrijk om niet te wachten tot de acute psychose is gaan liggen alvorens een OD-meeting op te zetten. Op momenten van crisis is er immers de noodzakelijke mentale openheid om over psychotische ervaringen te spreken. Het probleem wordt werkbaar zodra uitgesproken en dit vormt een belangrijke meerwaarde voor het psychotherapeutisch proces. Uit onderzoek van Seikkula e.a. blijkt de nood aan antipsychotica gereduceerd, waardoor ongewenste nevenwerkingen kunnen vermeden worden.
‘Open Dialogue’ probeert isolement van psychotische patiënten te voorkomen en benut de krachten van alle steunfiguren uit het sociale netwerk. Dit verbindend werken blijkt zeer effectief. Er wordt samen gesproken en gezocht naar mogelijke doelen, krachten, hulpbronnen en oplossingen met focus op het hier en nu.

In het direct en afgestemd samenwerken over de grenzen van voorzieningen heen en gerichtheid op de actuele noden van de patiënt en zijn familie realiseert de OD-benadering een structurele verbetering van de kwaliteit van zorg. Op deze wijze wordt toekomst gewonnen.

Welke partners (organisaties of andere relevante actoren) zijn betrokken in dit project?

Het Zorgcircuit Psychose Noord-West-Vlaanderen is een samenwerking van verschillende organisaties die werken met en voor mensen met een psychotische kwetsbaarheid. Het Zorgcircuit Psychose Noord-West-Vlaanderen bundelt de krachten van verschillende partners actief in de geestelijke gezondheidszorg in de regio: PZ Onzelievevrouw Brugge, PC Sint-Amandus Beernem, PAAZ Sint-Jan Brugge, PAAZ Sint-Lucas Brugge, EPSI AZ Sint-Jan en AZ Sint-Lucas Brugge, Psychiatrisch ExpertiseTeam N-W-Vlaanderen, Mobiel VroegInterventieteam Psychose Brugge, Mobiel CrisisTeam N-W-Vlaanderen, Mobiel BehandelTeam N-W-Vlaanderen, Psychisch Revalidatiecentrum Inghelburch, Beschut Wonen Brugge, Beschut Wonen 4Veld Beernem, PVT Sint-Augustinus Brugge, PVT De Ent Torhout, CGG NW-Vlaanderen, CGG Prisma Beernem, Similes.

Hoe wordt de patiënt betrokken in dit project?

In ‘Open Dialogue’ wordt de patiënt altijd uitgenodigd om bij elk gesprek aanwezig te zijn. Overleg zonder dat de patiënt zelf aanwezig is, wordt vermeden. Dit verbindend spreken maakt een direct een voelbaar verschil voor de patiënt, familie, andere naastbetrokkenen en hulpverleners. Er gebeuren andere, verrassende dingen tijdens zo’n dialoog die therapeutisch zeer waardevol zijn. In ‘Open Dialogue’ krijgt de psychotische patiënt een actieve rol in de behandeling. Er wordt niets beslist over de patiënt zonder de patiënt, waardoor de behandeling niet langer passief wordt ondergaan. De crisis krijgt betekenis doorheen het samen spreken en vervolgstappen kunnen samen worden gepland.

Op welke wijze wordt de context van de patiënt betrokken?

Actieve samenwerking met de familie en het ruimere sociale netwerk is één van de hoekstenen in de ‘Open Dialogue’-benadering. Het onmiddellijk betrekken van de familie en anderen is zeer noodzakelijk. Familieverbanden stoppen immers nooit, ook niet als men elkaar tijdlang uit het oog heeft verloren of het contact door een psychose te moeilijk bleek. De familiale band blijft en de nood van familieleden is groot om hun verhaal en soms heftige emoties kwijt te kunnen. Voor de behandeling en het herstel van de patiënt is het cruciaal belangrijk om ruimte te creëren voor het samen spreken, respectvol luisteren en dialogeren.

Lessons learned:

Vanuit de Congressen bleek zeer duidelijk dat verdere studie en verdieping in ‘Open Dialgue’ absoluut noodzakelijk zijn voor een authentieke implementatie. Het enthousiasme en de daadkracht bij de deelnemers bleken groot doorheen ons doorlopen ontwikkelingsproces.

Gedragenheid binnen het partnerschap en bij het management van de voorzieningen vormt een kritieke succesfactor. Investeren in een zeer gedegen, 20-daagse OD-basisopleiding voor hulpverleners van onze regio met internationaal erkende experten, is een cruciale voorwaarde.

Essentieel is dat we nu al per patiëntsituatie, zoveel mogelijk met vereende krachten ‘Open Dialogue’-praktijken leren waarmaken om zo helder te krijgen wat daarvoor verder nodig is.

Kernboodschap voor anderen:

Citaat uit Tijdschrift van Similes (juni 2016 nr. 156, p.7):
“Open Dialogue is de perfecte vertaling van een benadering in de GGZ waar families van dromen. Het voelt zo natuurlijk, zo gewoon, zo verbindend aan. Wat in Finland kan, moet hier ook kunnen. Structuren en financieringssystemen mogen nooit een excuus zijn om niet te veranderen. Doen wat werkt en wat goed is voor alle betrokkenen. Het ziet ernaar uit dat hulpverleners moeten leren loslaten wat ze geleerd hebben en zich openstellen voor nieuwe inzichten. Families weten wat we bedoelen met ‘loslaten’. Het gaat niet om laten vallen maar om anders vasthouden.”
(Diederik Thuyn, educatief medewerker Similes)

Reactie

Zijn jullie blij met jullie prijs? Hoe reageerde het ‘thuisfront’?  

“Er waren zoveel mooie en waardevolle projecten ingediend die – wat ons betreft – allemaal in de prijzen mochten vallen. Toch zijn we heel blij dat “Op weg met Open Dialogue” laureaat is geworden. Samen met alle regionale partners van het Zorgcircuit Psychose Noord-West-Vlaanderen ervaren we de prijs als een vorm van erkenning en waardering voor ons innoverend initiatief. We ervaren dit als extra stimulans om er volop voor te gaan.

Ondertussen ontvingen we heel wat fijne reacties en felicitaties, zowel van onze directies, partners, patiënten, familieleden en onnoemelijk veel sympathisanten. Actief betrokken collega’s benadrukken ook dat deze Open Minds Award vooral een opdracht inhoudt om samen – met versterkte moed en extra daadkracht – verder te bouwen aan deze betekenisvolle zorg voor elkaar.”

Hadden jullie dit verwacht? Hoe zagen jullie de kansen tov de twee andere genomineerden in jullie categorie?

“We waren al zeer verheugd dat we als één van de drie genomineerden waren geselecteerd door de vakjury. Het ontbrak ons aan tijd om nog een attractief filmpje te maken en we vreesden dat dit – in tijden van audio-visuele communicatie – in ons nadeel zou spelen.

We durfden ook niet echt hopen op het behalen van de prijs omdat de twee andere projecten eveneens mooie en sterke initiatieven zijn, die inspirerend zijn voor de verbetering van de GGZ-praktijk.”

Hebben jullie opgeroepen om te stemmen? Hoe hebben jullie dat aangepakt?

“Verschillende communicatiekanalen en ons brede professionele en sociale netwerk zijn benut om onze kandidatuur voor de Open Minds Award kenbaar te maken en iedereen uit te nodigen om voor ons te stemmen. Een reminder in de week vóór het verstrijken van de deadline heeft wellicht ook geholpen om nog extra stemmen te bekomen.

Ook mijn moeder – die zelf niet over computerfaciliteiten beschikt – heeft actief meegeholpen door het persoonlijk bezorgen van strooibriefjes aan haar ruime netwerk.

De enthousiaste medewerking van vele familieleden, vrienden, kennissen en collega’s hebben we als bijzonder hartverwarmend ervaren.”

Waar gaan jullie de award zetten?

“De mooie en zeer symbolische Award komt ons hele partnerschap toe. Het zal dus een “reizende Award” worden, die elke maand op een andere plaats en bij een ander betrokken team zal prijken. Momenteel is hij te bewonderen op de afdeling residentiële behandeling voor mensen met een acute psychose in PZ Onzelievevrouw te Brugge. Daarna zal de Award een tijdelijk plekje krijgen in PC Sint-Amandus te Beernem om daarna opnieuw te verhuizen naar een andere partner. Zo staat de Award echt symbool voor verbinding en dialoog.”